संयुक्त राष्ट्रांनी ( UN ) २०२५ ला क्वांटम विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाचे आंतरराष्ट्रीय वर्ष म्हणून घोषित केले आहे, त्यानुसार भारताने क्वांटम विज्ञानातील जागतिक सहभागाचे मार्गदर्शन करण्यासाठी एक व्यापक धोरण जाहीर केले आहे. जागतिक क्वांटम दिनानिमित्त केलेली ही घोषणा, क्वांटम तंत्रज्ञानाच्या वेगाने विकसित होत असलेल्या क्षेत्रात आंतरराष्ट्रीय संवाद आणि सहकार्याला आकार देण्याची भारताची महत्त्वाकांक्षा अधोरेखित करते. क्वांटमसाठी आंतरराष्ट्रीय तंत्रज्ञान सहभाग धोरण नावाची ही नवीन चौकट भारत सरकारच्या प्रमुख वैज्ञानिक सल्लागार कार्यालयाने सादर केली.
हा उपक्रम जागतिक भागधारकांसोबत सहकार्याला पाठिंबा देण्यासाठी आणि भारताच्या राष्ट्रीय क्वांटम मिशनशी सहकार्य करण्यासाठी डिझाइन केला आहे, जो एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम आहे ज्याचा उद्देश अनेक क्षेत्रांमध्ये देशांतर्गत क्वांटम क्षमता वाढवणे आहे. भारताचे प्रमुख वैज्ञानिक सल्लागार अजय कुमार सूद यांनी सांगितले की ही रणनीती भारताच्या क्वांटम महत्त्वाकांक्षेत योगदान देऊ इच्छिणाऱ्या किंवा त्यांच्याशी जुळवून घेऊ इच्छिणाऱ्या राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय संस्थांसाठी एक पायाभूत मार्गदर्शक म्हणून काम करते. सूद यांच्या मते, भारत क्वांटम तंत्रज्ञानाच्या जागतिक मानकीकरणात महत्त्वाची भूमिका बजावण्याचा मानस ठेवतो, ज्यामुळे त्याचे योगदान आंतरराष्ट्रीय मानदंड आणि तांत्रिक चौकटींच्या विकासावर प्रभाव पाडेल याची खात्री होते.
क्वांटम विज्ञान हे नवोपक्रमाचे केंद्रबिंदू बनले आहे, ज्यामध्ये आरोग्यसेवा, संगणन, लॉजिस्टिक्स आणि सुरक्षित संप्रेषण यासारख्या संभाव्य अनुप्रयोगांचा समावेश आहे. जागतिक क्वांटम दिनानिमित्त या धोरणाचा प्रचार करून, भारत संयुक्त राष्ट्रांनी नियुक्त केलेल्या वर्षात या परिवर्तनकारी क्षेत्रात नेतृत्व करण्याची तयारी दर्शवत आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या सरकारच्या अंतर्गत, भारताने क्वांटम संशोधन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता ( एआय ) आणि सेमीकंडक्टर उत्पादनासह आघाडीच्या तंत्रज्ञानात आपली गुंतवणूक लक्षणीयरीत्या वाढवली आहे.
मोठ्या प्रमाणात निधी उपलब्ध करून देण्यात आलेले राष्ट्रीय क्वांटम मिशन हे भारताला जागतिक तंत्रज्ञान केंद्र म्हणून स्थापित करण्याच्या व्यापक दृष्टिकोनाचा एक भाग आहे. संशोधन पायाभूत सुविधांव्यतिरिक्त, सरकारने क्वांटम सायन्समध्ये शिक्षण आणि कौशल्य विकासाला चालना देण्यासाठी उपक्रम सुरू केले आहेत, ज्यामुळे विशेष प्रतिभेची एक पाइपलाइन तयार झाली आहे. मोदी प्रशासनाने द्विपक्षीय करार आणि बहुपक्षीय मंचांमध्ये सहभागाद्वारे आंतरराष्ट्रीय तंत्रज्ञान सहकार्याला प्रोत्साहन दिले आहे. हे प्रयत्न जागतिक मानके निश्चित करण्यात आणि उच्च-तंत्रज्ञान क्षेत्रात परदेशी भागीदारी आकर्षित करण्यात भारताचा प्रभाव मजबूत करण्याच्या धोरणात्मक उद्दिष्टाचे प्रतिबिंबित करतात.
क्वांटमसाठी आंतरराष्ट्रीय तंत्रज्ञान सहभाग धोरणाच्या लाँचमुळे या दृष्टिकोनाला आणखी बळकटी मिळते, विज्ञान आणि नवोपक्रमाचे भविष्य घडवण्यात भारत एक सक्रिय आणि जबाबदार सहभागी म्हणून सादर केला जातो. संयुक्त राष्ट्रांच्या शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटनेने क्वांटम प्रगतीच्या जागतिक महत्त्वावर भर दिला, विश्वाची समज पुन्हा आकार देण्याची आणि नवीन तांत्रिक सीमा उघडण्याची त्यांची क्षमता अधोरेखित केली.
आंतरराष्ट्रीय क्वांटम विज्ञान आणि तंत्रज्ञान वर्ष जगभरातील संशोधन सहकार्य आणि जनजागृती उपक्रमांना उत्प्रेरित करेल अशी अपेक्षा आहे. भारताची धोरणात्मक घोषणा जागतिक विज्ञान आणि तंत्रज्ञान परिसंस्थेशी, विशेषतः आघाडीच्या संशोधनाच्या क्षेत्रात, एकात्मिक होण्यासाठी आणि त्यावर प्रभाव पाडण्यासाठी व्यापक प्रयत्न प्रतिबिंबित करते. आंतरराष्ट्रीय क्वांटम विज्ञान आणि तंत्रज्ञान वर्ष आता अधिकृतपणे सुरू होत असताना, भारताची सक्रिय भूमिका या पुढील पिढीच्या वैज्ञानिक क्षेत्राचे भविष्य घडवण्याच्या प्रयत्नात एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. – मेना न्यूजवायर न्यूज डेस्क द्वारे.